هانتاویروس چیست و چگونه منتقل میشود ؟ برای پاسخ به این سوال و همچنین روش هایی برای پیشگیری از این ویروس جدید ، تا انتها این مطلب همراه رسانه نیمکت خبر باشید.
هانتاویروس چیست؟
هانتاویروس گروهی از ویروس‌ها از خانواده هانتاویریدا (Hantaviridae) محسوب میشود که میزبان طبیعی آن‌ها جوندگانی مانند موش‌ها هستند. این حیوانات معمولاً بدون علائم بیماری، ویروس را در بدنشان حمل و آن را از طریق ادرار، مدفوع و بزاق دفع می‌کنند.
ویروس زمانی وارد محیط انسان میشود که این مواد آلوده در هوا پخش شوند؛ برای مثال هنگام جابه‌جایی وسایل، تمیزکردن فضاهای بسته یا ورود به محیط‌هایی که جوندگان در آن حضور داشته‌اند.
همچنین بخوانید
عکس نجم الدین شریعتی و پسرش با شباهتی باورنکردنیانسانها معمولاً از طریق تنفس ذرات آلوده به ویروس مبتلا می‌شوند.
جوندگان همچنین می‌توانند از طریق گاز گرفتن یا تماس مستقیم با زخم‌های باز، چشم، بینی یا دهان باعث انتقال شوند، اما این موارد کمتر شایع هستند.
برخلاف تصور عمومی، انتقال از فرد به فرد دیگر در بیشتر گونه‌های هانتاویروس رخ نمی‌دهد.
به گفته کارشناسان، برای بیشتر هانتاویروس‌ها هیچ شواهد قطعی از انتقال انسان به انسان وجود ندارد و این ویروس‌ها به اندازه عوامل بیماری‌زایی مانند آنفلوانزا یا سرخک قابلیت انتقال هوابرد نیز ندارند.
گونه‌های مختلف هانتاویروس
هانتاویروس‌ها به دو گروه اصلی تقسیم می‌شوند:
- هانتاویروس‌های دنیای قدیم که در اروپا و آسیا یافت می‌شوند و معمولاً باعث تب خونریزی‌دهنده همراه با سندرم کلیوی (HFRS) می‌شوند. این بیماری کلیه‌ها را درگیر می‌کند و می‌تواند باعث تب، خونریزی و نارسایی کلیوی شود.
- هانتاویروس‌های دنیای جدید که در قاره آمریکا وجود دارند و معمولاً باعث سندرم ریوی هانتاویروس می‌شوند؛ بیماری شدیدی که در آن ریه‌ها پر از مایع می‌شوند و نارسایی تنفسی رخ می‌دهد.
یکی از مهم‌ترین گونه‌ها در آمریکای جنوبی، ویروس آند است. این تنها گونه‌ای است که در برخی شرایط محدود توانایی انتقال انسان به انسان را نشان داده، هرچند این نوع انتقال بسیار نادر است.
به گفته متخصصان، دوره نهفتگی بیماری معمولاً بین یک تا هشت هفته است و همین موضوع ردیابی منبع دقیق شیوع را دشوار می‌کند.
علائم هانتاویروس در انسان از نشانه‌های اولیه تا درگیری شدید
شناخت علائم هانتا ویروس اهمیت زیادی دارد، زیرا این بیماری در مراحل ابتدایی ممکن است شبیه بسیاری از عفونت‌های ویروسی معمولی دیده شود.
فرد ممکن است ابتدا دچار تب، لرز، بدن‌درد، سردرد، ضعف، بی‌حالی، درد عضلات و احساس ناخوشی عمومی شود. این علائم به‌تنهایی اختصاصی نیستند و نمی‌توان فقط بر اساس آن‌ها تشخیص قطعی داد.
اما اگر فرد در روزها یا هفته‌های قبل با محیط آلوده به جوندگان، انبار، سوله، خانه متروکه، مزرعه یا فضولات موش تماس داشته باشد، احتمال ابتلا به ویروس هانتا باید جدی‌تر بررسی شود.
در بسیاری از موارد، هانتا ویروس علائم خود را به‌صورت تدریجی نشان می‌دهد.
مرحله اولیه معمولاً با تب و دردهای عضلانی شروع میشود، به‌خصوص درد در عضلات بزرگ بدن مانند ران، کمر، شانه و پشت. بعضی بیماران ممکن است تهوع، استفراغ، اسهال، درد شکم، سرگیجه یا کاهش اشتها هم داشته باشند.
همین شباهت با آنفلوآنزا، مسمومیت غذایی یا عفونت‌های گوارشی باعث میشود که بیماری در شروع به‌راحتی تشخیص داده نشود. بنابراین سابقه تماس با جوندگان یا محیط آلوده، یکی از مهم‌ترین سرنخ‌های تشخیصی است.
بخش نگران‌کننده بیماری زمانی است که علائم ویروس هانتا از حالت عمومی خارج شده و نشانه‌های تنفسی یا افت عملکرد بدن ظاهر شود.
در سندرم ریوی هانتاویروس، بیمار ممکن است پس از چند روز تب و بدن‌درد، دچار سرفه، احساس فشار در قفسه سینه، تنگی نفس، تنفس سریع یا کاهش اکسیژن خون شود.
این مرحله می‌تواند سریع پیشرفت کند و به مراقبت بیمارستانی نیاز داشته باشد. به همین دلیل، تنگی نفس بعد از یک دوره تب و تماس احتمالی با محیط آلوده، علامتی است که نباید ساده گرفته شود.
شدت بیماری در همه افراد یکسان نیست. برخی افراد ممکن است علائم خفیف‌تری داشته باشند، اما در گروهی از بیماران، به‌خصوص در صورت تأخیر در مراجعه، بیماری می‌تواند شدید و تهدیدکننده شود.
وجود تب بالا، ضعف شدید، تنگی نفس، کبودی لب‌ها، درد قفسه سینه، افت فشار، گیجی، کاهش سطح هوشیاری یا کاهش حجم ادرار از علائم هشداردهنده است.
در چنین شرایطی، فرد باید سریعاً توسط پزشک ارزیابی شود، زیرا درمان حمایتی زودهنگام می‌تواند در کنترل عوارض نقش مهمی داشته باشد.
مرحله علائم | نشانه‌های شایع | اهمیت بالینی |
|---|---|---|
مرحله اولیه | تب، لرز، سردرد، بدن‌درد، ضعف و بی‌حالی | ممکن است شبیه آنفلوآنزا یا عفونت ویروسی ساده باشد |
علائم گوارشی | تهوع، استفراغ، اسهال، درد شکم و کاهش اشتها | می‌تواند تشخیص را با بیماری‌های گوارشی اشتباه کند |
درگیری تنفسی | سرفه، تنگی نفس، فشار قفسه سینه و تنفس سریع | می‌تواند نشانه شروع سندرم ریوی هانتاویروس باشد |
علائم هشدار | افت فشار، کاهش اکسیژن، گیجی، کاهش ادرار یا ضعف شدید | نیازمند بررسی فوری پزشکی و احتمالاً مراقبت بیمارستانی است |
آیا هانتاویروس مسری است؟ بررسی انتقال انسان به انسان
یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها پس از شنیدن نام این بیماری این است که آیا هانتاویروس مسری است یا خیر. پاسخ دقیق این است که بیشتر انواع هانتاویروس مانند ویروس‌های تنفسی رایج، به‌آسانی از فردی به فرد دیگر منتقل نمی‌شوند.
مسیر اصلی ابتلا معمولاً تماس با محیط آلوده به ادرار، مدفوع، بزاق یا ذرات خشک‌شده ترشحات جوندگان است.
بنابراین برخلاف بیماری‌هایی مثل سرماخوردگی، آنفلوآنزا یا کووید، تماس معمولی با یک فرد بیمار معمولاً مسیر اصلی انتقال هانتاویروس محسوب نمی‌شود.
وقتی پرسیده میشود آیا ویروس هانتا از انسان به انسان منتقل میشود، باید به نوع ویروس توجه کرد.
بیشتر گونه‌های شناخته‌شده هانتاویروس انتقال پایدار انسان به انسان ندارند، اما برخی گزارش‌ها درباره گونه‌هایی مانند ویروس آندس نشان داده‌اند که در شرایط خاص، انتقال نزدیک میان افراد ممکن است رخ دهد.
این نوع انتقال معمولاً نادر است و بیشتر در تماس نزدیک، طولانی یا در شرایط مراقبت از بیمار مطرح میشود. به همین دلیل، نباید همه انواع هانتاویروس را از نظر سرایت انسانی یکسان دانست.
از نظر علمی، انتقال انسان به انسان هانتاویروس یک موضوع عمومی برای همه گونه‌ها نیست، بلکه بیشتر به برخی سویه‌های خاص، شرایط تماس و شدت بیماری مربوط میشود.
در اغلب موارد، بررسی اپیدمیولوژیک به‌دنبال منبع محیطی آلودگی می‌گردد؛ یعنی جایی که فرد با جوندگان یا فضولات آن‌ها تماس داشته است.
با این حال، در مراکز درمانی یا محیط‌هایی که بیمار مشکوک به هانتاویروس مراقبت میشود، رعایت اصول بهداشتی، استفاده از وسایل حفاظت فردی و کاهش تماس با ترشحات بدن بیمار اهمیت دارد.
نتیجه مهم این است که هانتاویروس را نباید مانند یک ویروس تنفسی بسیار واگیردار تصور کرد، اما نباید آن را هم کاملاً بی‌خطر دانست.
خطر اصلی برای مردم، تماس با محیط‌های آلوده به جوندگان است؛ نه حضور عادی در کنار افراد جامعه.
با این حال، اگر فردی پس از تماس با محیط مشکوک دچار علائم شدید شود، بهتر است تا زمان ارزیابی پزشکی، تماس نزدیک غیرضروری با دیگران محدود شود و اطلاعات تماس محیطی، سفر، محل اقامت و احتمال حضور جوندگان به پزشک گفته شود.
نوع انتقال | احتمال وقوع | توضیح تخصصی |
|---|---|---|
انتقال از جوندگان به انسان | شایع‌ترین مسیر | از طریق تنفس ذرات آلوده، تماس با فضولات، بزاق یا ادرار جوندگان |
انتقال از انسان به انسان | در اغلب گونه‌ها نادر یا گزارش‌نشده | بیشتر انواع هانتاویروس مانند کرونا یا آنفلوآنزا به‌راحتی پخش نمی‌شوند |
گونه‌های خاص مانند ویروس آندس | ممکن در شرایط محدود | در تماس نزدیک و شرایط خاص، انتقال انسانی در برخی گزارش‌ها مطرح شده است |
تماس روزمره اجتماعی | معمولاً کم‌خطر | دست دادن، عبور از کنار فرد یا حضور کوتاه‌مدت معمولاً مسیر اصلی انتقال نیست |
پیشگیری از هانتاویروس در خانه، انبار، مزرعه و محیط‌های پرخطر
مهم‌ترین اصل در پیشگیری از هانتاویروس، کاهش تماس انسان با جوندگان و محیط‌های آلوده به ترشحات آن‌هاست. چون راه اصلی ابتلا معمولاً از طریق تنفس ذرات آلوده به ادرار، مدفوع یا بزاق جوندگان است، کنترل محیط نقش اساسی دارد.
خانه‌ها، انبارها، سوله‌ها، کلبه‌ها، اتاق‌های بسته، مزرعه‌ها و محل نگهداری مواد غذایی اگر محل رفت‌وآمد موش‌ها باشند، می‌توانند خطر تماس با ویروس را افزایش دهند.
بنابراین پیشگیری فقط به شستن دست‌ها محدود نمی‌شود، بلکه باید منبع آلودگی یعنی حضور جوندگان و فضولات آن‌ها کنترل شود.
برای جلوگیری از ویروس هانتا باید ورود جوندگان به محیط زندگی یا کار را تا حد ممکن محدود کرد. بستن شکاف دیوارها، درز درها، سوراخ‌های اطراف لوله‌ها، پنجره‌های شکسته و مسیرهای ورود موش‌ها اهمیت زیادی دارد.
مواد غذایی باید در ظروف دربسته نگهداری شوند و زباله‌ها نیز در سطل‌های دردار قرار بگیرند. باقی‌مانده غذا، خوراک دام، دانه‌ها، کارتن‌های قدیمی و وسایل انباشته در گوشه انبار می‌توانند جوندگان را جذب کنند.
هرچه محیط مرتب‌تر، خشک‌تر و کم‌پناه‌تر باشد، احتمال لانه‌سازی موش‌ها کمتر میشود.
یکی از خطاهای مهم هنگام مواجهه با تماس با موش و بیماری، جارو کردن خشک فضولات یا استفاده از جاروبرقی در محیط آلوده است. این کار می‌تواند ذرات آلوده را وارد هوا کند و خطر استنشاق را افزایش دهد.
روش ایمن‌تر این است که ابتدا محل مشکوک با محلول ضدعفونی‌کننده یا ترکیب مناسب آب و ماده ضدعفونی‌کننده مرطوب شود، چند دقیقه باقی بماند و سپس با دستکش، ماسک مناسب و دستمال یک‌بارمصرف پاکسازی شود.
پس از جمع‌آوری آلودگی، دستکش و مواد مصرف‌شده باید به‌درستی دفع شوند و دست‌ها با آب و صابون شسته شوند.
در محیط‌های پرخطر مانند مزرعه، باغ، کمپ، خانه‌های روستایی، انبارهای قدیمی و ساختمان‌هایی که مدت زیادی بسته بوده‌اند، باید قبل از ورود طولانی‌مدت، تهویه انجام شود و پاکسازی با احتیاط صورت گیرد.
افراد نباید با دست بدون محافظ به لاشه جوندگان، فضولات، لانه یا مواد آلوده دست بزنند.
اگر کسی پس از پاکسازی محیط آلوده یا تماس با جوندگان دچار تب، بدن‌درد، ضعف شدید، سرفه یا تنگی نفس شود، باید سابقه تماس را به پزشک اطلاع دهد. پیشگیری مؤثر یعنی کنترل جوندگان، پاکسازی ایمن و پرهیز از ایجاد گردوغبار آلوده.
گردآوری: نیمکت خبر
دیدگاه کاربران
اولین دیدگاه را درباره این مطلب بنویسید.